Wie meer 'vinkjes' heeft, krijgt gemiddeld lichtere straffen

In dit artikel:

WODC-onderzoekers tonen aan dat sociaaleconomische achtergrond sterk samenhangt met de uitkomst van strafzaken in Nederland: mensen met de zwakste positie krijgen gemiddeld bijna drie keer zwaardere straffen dan mensen met de sterkste positie. Concreet kan dat neerkomen op circa 18 dagen extra gevangenisstraf, 36 uur meer taakstraf of ongeveer €900 hogere boetes.

De verschillen ontstaan al vóór de uiteindelijke strafbeoordeling. Verdachten die werken, hoger zijn opgeleid of een eigen woning hebben, worden relatief vaker door het Openbaar Ministerie afgehandeld (bijvoorbeeld met een boete of strafbeschikking), terwijl sociaal zwakkere verdachten vaker voor de rechter verschijnen — wat de kans op een gevangenisstraf en een openbare rechtszaak vergroot. Werk blijkt de meest bepalende factor; ook opleiding, inkomen en woningbezit hangen samen met lichtere uitkomsten. Migratieachtergrond speelt wel een rol (met name bij tweede generatie), maar veel minder dan sociaaleconomische kenmerken.

De onderzoekers ontkennen niet dat persoonlijke omstandigheden zakelijk mogen meewegen bij beslissingen, en zien geen direct bewijs voor discriminerend handelen. Tegelijkertijd waarschuwen zij dat het structurele patroon het vertrouwen in de rechtsstaat kan schaden. Zij adviseren daarom de invoering van een gelijkheidsmonitor om regelmatig verschillen in de strafrechtsketen te volgen.