Vermoord, alleen omdat je wilde trouwen: deze trieste verhalen zijn nu eindelijk bekend
In dit artikel:
De Haagse historica Corien Glaudemans heeft een tot nu toe weinig bekend hoofdstuk uit de Tweede Wereldoorlog blootgelegd: eind maart 1942 werden 21 Joodse vrouwen en meisjes opgepakt omdat zij in ondertrouw waren gegaan met niet‑Joodse mannen. Glaudemans stuitte op hun namen tijdens onderzoek in de NIOD‑archieven, nadat ze was gevraagd hierover lezingen te geven in het Oranjehotel in Scheveningen.
De arrestaties staan in verband met een door de bezetter, onder leiding van Arthur Seyss‑Inquart, ingevoerde verboden op gemengde huwelijken dat met terugwerkende kracht werd toegepast. Omdat in Nederland aanvankelijk werd verwacht dat zulke rassenwetten niet zouden worden doorgevoerd — en Duitsland soortgelijke wetgeving al sinds 1935 kende — probeerden veel Joodse stellen in 1942 via snelle ondertrouw te ontkomen aan deportatie. Kranten stonden destijds vol huwelijksadvertenties; mannen die als kostwinner golden hoopten door het huwelijk uit de kampen te blijven.
De maatregelen leidden echter tot grootscheepse arrestaties. Dertig Joodse mannen die in ondertrouw waren met niet‑Joodse vrouwen werden naar Kamp Amersfoort gestuurd; Glaudemans concludeert op basis van bronnen dat geen van hen de oorlog overleefde. De groep van 21 vrouwen belandde eerst in het Oranjehotel en werd vervolgens naar vrouwenkamp Ravensbrück gebracht; vrijwel allen werden later in Ravensbrück of Auschwitz vermoord — één vrouw overleefde.
Glaudemans reconstrueerde hun lot met behulp van lijsten in het NIOD, getuigenverklaringen, dagboekfragmenten en memoires van medegevangenen. Ze publiceerde een artikel op de site van Nationaal Monument Kamp Amersfoort en werkt mee aan het zichtbaar maken van deze namen op de website van het Oranjehotel. Op 1 en 2 mei verzorgt ze openbare lezingen in het Oranjehotel in het kader van Open Joodse Huizen.
Volgens Glaudemans verdient dit verhaal blijvende aandacht omdat het opnieuw aantoont hoe de bureaucratische toepassing van rassenwetten levens vernietigde — vaak van jonge mensen die alleen verliefd waren. Door de namen en verhalen te publiceren hoopt ze dat deze slachtoffers niet in de vergetelheid raken.