'Politie gaat te ver bij bespioneren demonstranten en relschoppers'
In dit artikel:
In heel Nederland werken de zogenoemde Team Openbare Orde Inlichtingen (TOOI)-teams: eenheidsteams die in het geheim informatie verzamelen om het risico op verstoringen van de openbare orde in te schatten. Ze volgen onder andere mensen die eerder bij demonstraties of rellen betrokken waren en gebruiken daarbij ook informanten uit de directe omgeving van die verdachten.
De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) concludeert dat die werkwijze vaak verder gaat dan de Politiewet toestaat. Die wet staat alleen een “geringe inbreuk” op de privacy toe, maar de AP trof gevallen aan waarin langdurig en gedetailleerd gegevens over iemands leven werden vastgelegd — inclusief gevoelige informatie over religie, politieke overtuiging of seksuele voorkeur. Voor zulke categorieën gelden veel strengere regels.
Praktisch gevolg is dat sommige demonstranten intensief werden gevolgd en zelfs huisbezoeken kregen; dat soort acties kan intimiderend werken. Privacyorganisatie Bits of Freedom bekroonde de politie vorig maand met een Big Brother Award vanwege dit soort huisbezoeken. Ook recent gaf de politie excuses nadat bleek dat 1.700 medewerkers onterecht informatie hadden opgevraagd over de dood van de 17-jarige Lisa, wat aantoont dat privacyproblemen vaker voorkomen.
AP-voorzitter Aleid Wolfsen waarschuwt dat de huidige werkwijze de grondrechten raakt: het routinematig volgen van mensen op straat, online en bij demonstraties kan een ‘chilling effect’ veroorzaken, waardoor mensen minder snel van hun recht op meningsuiting en demonstratiegebruikmaken uit vrees om gevolgd te worden.
De AP stelt dat de politie onder de huidige wetgeving niet op deze manier mag doorgaan; de oplossing is volgens de toezichthouder óf de wet aanpassen óf dat TOOI-teams hun onderzoekspraktijken deels moeten staken. De AP belooft toezicht en handhaving waar nodig.
De politie bestrijdt de bevinding van de AP en zegt tegenover RTL Z dat de Politiewet volgens haar wel voldoende grondslag biedt voor het werk van TOOI; een verandering van praktijk ziet zij als een politieke keuze voor de minister. Wel erkent de politie dat het nuttig zou zijn om in de wet duidelijker vast te leggen wat wel en niet is toegestaan.
Achtergrondbeelden en verhalen — zoals die van een onterecht langdurig gevolgde man uit 2023 — illustreren de impact van dit soort onderzoeken op individuen. De discussie draait nu om de balans tussen openbare-ordehandhaving en de bescherming van fundamentele privacy- en demonstratierechten.