Overbevolking, drugs, personeelstekort: VRT NWS Pano schetst rauwe realiteit in meest overbevolkte gevangenis van Vlaanderen

In dit artikel:

Een reportage van VRT NWS Pano bracht tien dagen door in de gevangenis van Mechelen, de meest overbevolkte gevangenis van Vlaanderen. In de instelling verblijven ongeveer 150 gedetineerden, terwijl er plaats is voor 84. De beelden en getuigenissen tonen een gevangenissysteem waarin overbevolking, drugs, personeelstekort en gebrekkige zorg elkaar versterken.

De meeste cellen zijn ongeveer 9 vierkante meter groot, maar worden soms door drie of vier mensen gedeeld. Sommigen slapen op een matras op de grond. Het toilet staat in de cel en biedt nauwelijks privacy. Volgens Louise Reyntjens van de Centrale Toezichtsraad voor het Gevangeniswezen (CTRG) zijn die omstandigheden onverenigbaar met internationale mensenrechtennormen, die onder meer een eigen bed en minimaal vier vierkante meter leefruimte per gedetineerde voorschrijven. Ook onafhankelijke toezichtsorganen zoals de CTRG en het Nationaal Preventiemechanisme tegen foltering bestempelden de situatie als onaanvaardbaar.

Mechelen is een gesloten gevangenis, waardoor voor elke verplaatsing een personeelslid nodig is. Door het tekort aan cipiers vallen opleidingen, activiteiten en wandelingen grotendeels stil. De wandeling bleef tijdens de reportage zelfs verboden terrein, omdat het personeel de risico’s bij ongeveer 150 gedetineerden niet meer alleen aankan. Bij incidenten moet de politie worden opgeroepen. Cipiers vertellen over agressie, bespuwingen en een voortdurende spanning die snel kan omslaan. De helft van het personeel vertrekt volgens de reportage binnen twee jaar, terwijl medewerkers spreken over psychologische schade door hun werk.

De gevangenis kampt daarnaast met een zware drugsproblematiek. Alcohol, speed, cocaïne en ketamine zijn er volgens gedetineerden gemakkelijk verkrijgbaar. Verslaafden moeten bij binnenkomst soms zonder begeleiding afkicken, terwijl cipiers voortdurend drugsincidenten proberen op te volgen. De psychiater heeft te weinig alternatieven en grijpt daarom sneller naar zware kalmerende medicatie. Psychiatrische zorg is beperkt en een psychiatrische afdeling ontbreekt, omdat veel bewoners in voorhechtenis zitten en internering pas na een uitspraak mogelijk is.

Door het personeelstekort komen ook re-integratie en voorbereiding op vrijlating nauwelijks van de grond. De reportage toont hoe een jonge gedetineerde die voor relatief kleine drugsfeiten was veroordeeld, in de gevangenis opnieuw betrokken raakt bij drugssmokkel en daarvoor extra problemen riskeert. Volgens internationale studies kunnen zulke omstandigheden herval juist versterken.

Directeur Bert Vermeulen zegt dat hij de overbevolking nog nooit zo ernstig heeft meegemaakt. Een eenvoudige oplossing bestaat volgens hem niet. Het gevangeniswezen pleit voor minder gedetineerden, terwijl anderen wijzen op snellere rechtszaken, kortere voorhechtenis en betere psychiatrische zorg. Tegelijk leidde het beleid de voorbije jaren juist tot meer opsluitingen, ook voor korte straffen. De problemen in Mechelen weerspiegelen daardoor bredere maatschappelijke knelpunten rond drugs, geestelijke gezondheidszorg, migratie en justitie.