Jouw lijntje, wiens liquidatie? | Missing link in de discussie over Overasselt

In dit artikel:

Na de dodelijke aanval in Overasselt legden politici en media snel een verband tussen cocaïnegebruik en het geweld. Minister van Justitie David van Weel sprak over een “directe lijn” van het lijntje van een gebruiker naar zware criminelen, terwijl onder anderen Geert Wilders, CDA-Kamerlid Inge Straatman en misdaadverslaggever John van den Heuvel benadrukten dat de vraag naar drugs de markt en het narco-geweld in stand houdt. Dat leidde ook tot een discussie over de vraag of het geweld “on-Nederlands” was.

De auteur zet vooral vraagtekens bij de eenvoudige redenering: gebruikers snuiven, criminelen verdienen geld en schieten elkaar vervolgens dood. Volgens hem verdwijnt daardoor een complex en onvoldoende onderzocht deel van de drugsketen uit beeld. Hoewel vraag inderdaad noodzakelijk is voor een markt, is niet bewezen dat er een directe, causale lijn loopt van het gebruik van één consument naar een liquidatie. Politici slaan volgens de auteur te gemakkelijk een sprong over tussen een aannemelijk beginpunt en een onbewezen eindconclusie.

Als voorbeeld bespreekt hij de Rotterdamse campagnes uit 2023 en 2024, met slogans als “Jouw lijntje, zijn liquidatie”. Die waren bedoeld om recreatieve gebruikers verantwoordelijk te laten voelen voor drugsgerelateerd geweld. Ongeveer de helft van de ondervraagde gebruikers zei daardoor aan het denken te zijn gezet. Ook daalde het via rioolwater gemeten cocaïnegebruik volgens de beschikbare cijfers van circa 70.000 naar 59.000 lijntjes per dag tussen 2023 en 2025, een afname van ongeveer 16 procent. Toch is niet aangetoond dat de campagne deze daling heeft veroorzaakt of zelfs maar één lijntje minder gebruik opleverde.

De kernvraag blijft daarom volgens de auteur onbeantwoord: leidt minder cocaïnegebruik automatisch tot minder georganiseerde drugshandel en geweld? Om die veronderstelling te toetsen, schetst hij een hypothetische situatie waarin het cocaïnegebruik in heel Europa plotseling met 25 procent daalt. Wat er daarna met prijzen, aanbod, criminaliteit en geweld zou gebeuren, wordt in het vervolg behandeld.