'Jongeren in strafzaken begrijpen hun eigen zaak vaak niet'
In dit artikel:
Forensisch logopedist en universitair docent Mai Fleetwood Bird toont in recent onderzoek aan dat vrijwel alle jongeren die in aanraking komen met het strafrecht ernstige taalproblemen hebben — iets wat in verhoren en rechtszalen vaak onopgemerkt blijft. Door analyse van dertig politieverhoren en taalonderzoek in een jeugdgevangenis concludeert zij dat veel jongeren niet goed volgen wat er wordt gezegd: ze knikken of zeggen ‘ja’ terwijl ze de inhoud niet begrijpen. In de gedetineerde groep blijkt 90 procent een taalstoornis te hebben, bij meer dan driekwart daarvan gaat het om een ernstige vorm. Ter vergelijking: in de algemene jeugdbevolking ligt dat aandeel tussen 7 en 12 procent.
De gevolgen zijn ingrijpend: jongeren begrijpen niet altijd waarvan ze worden verdacht, welke rechten ze hebben (zoals het zwijgrecht) en wat de consequenties van verklaringen zijn. Internationaal onderzoek laat zien dat taalproblemen het risico vergroten dat jongeren onder druk een valse bekentenis afleggen of afstand doen van advocaatcontact. Bovendien maken taaltekorten jongeren vatbaarder voor criminele beïnvloeding, waardoor deze groep een hoger risico op recidive heeft.
Het probleem blijft vaak verborgen omdat jongeren hun beperkingen maskeren met stoer gedrag, korte antwoorden of vlotte praatjes. Jeugdrechter Willem Loorbach herkent dat jongeren tijdens zittingen soms afhaken; hij probeert in zulke gevallen eenvoudiger en korter uit te leggen, maar erkent dat vaktaal in requisitoirs en pleidooien moeilijk te vermijden is en tijdsdruk het compliceert.
Fleetwood Bird pleit voor een aangepaste aanpak: korte, concrete vragen, visuele ondersteuning (tekeningen, schema’s, agenda’s) en het laten samenvatten door de jongere zelf om begrip te controleren. Ze vergelijkt gesprekken met een archeologische klus: informatie komt gefragmenteerd en vraagt geduld. Het goede nieuws is dat taalstoornissen behandelbaar zijn; logopedie en gerichte training in woordenschat en zinsbouw vergroten kans op school, werk en vermindering van recidive — Australisch onderzoek signaleert een daling in terugval na behandeling.