Gedenkteken aan Van Starkenborghkanaal voor Luit (24) en Esmée (26) die in de oorlog bruut werden vermoord
In dit artikel:
Aan de noordoever van het Van Starkenborghkanaal bij Groningen is een klein, nieuw gedenkteken geplaatst voor twee jonge verzetsstrijders die hier 82 jaar geleden werden vermoord: Esmée van Eeghen en Luit Kremer. Vrijwilligers gebruikten een kleine kraan om de steen – ter grootte van een bescheiden grafzerk – op zijn plek te zetten; de onthulling wordt binnenkort door familie bijgewoond.
Esmée van Eeghen is een bekend figuur uit het verzet in Friesland: een flamboyante, uiteindelijk onterecht beschuldigde vrouw die tijdens de oorlog ook een verhouding had met een Duitse officier. Haar naam is in latere jaren van alle blaam gezuiverd. De initiatiefnemers van het monument willen echter vooral aandacht voor Luit Kremer, van wie de rol in het verzet volgens onderzoekers te weinig erkenning heeft gekregen.
Luit, geboren in 1920 in Uithuizen en opgegroeid in Een, raakte actief bij de Knokploeg Noord-Drenthe. Hij hielp onderduikers en nam deel aan overvallen op distributiekantoren om voedselbonnen veilig te stellen. Tijdens een mislukte overval op 10 juli 1944 raakte een politieman gedood en verloor Luit zijn persoonsbewijs, dat later door de Sicherheitsdienst (SD) werd gevonden. Zijn familie werd opgepakt; Luit zelf werd uiteindelijk in Emmen herkend en gearresteerd door een landwachter.
Na gevangenschap in Assen belandde Luit in het beruchte Scholtenhuis in Groningen, het regionale SD-hoofdkwartier. Op de avond van 7 september 1944 werden hij en Van Eeghen uit hun cel gehaald en in een auto gezet. Onder meer Untersturmführer Knorr en de broers Pieter Johan en Carel Klaas Faber waren bij de actie betrokken. Bij het kanaal werden beiden uit de auto gedwongen; Van Eeghen en kort daarna Luit werden doodgeschoten en hun lichamen in het water geworpen. De lichamen werden later gevonden en aanvankelijk in een tijdelijk graf bij Noorddijk gelegd; pas na de oorlog kon het lot van Luit definitief worden vastgesteld.
De gevolgen van de executie zijn generaties lang voelbaar gebleven. Luits verloofde, Janny Apotheker, raakte na zijn dood sociaal teruggetrokken en leefde uiteindelijk tot 1995 in isolement. Alex Helmantel, zoon van Luits jongste zus Diny, vertelt dat het familieverhaal zijn leven heeft beïnvloed; de emotionele belasting van zijn moeder leidde tot moeilijke periodes in zijn eigen leven. Helmantel hoopt dat het nieuwe gedenkteken „het weer kan laten stromen”: een kans om het vastgeroeste verhaal te herstellen en ruimte te geven voor rouw en erkenning.
Bij de onthulling wordt de steen voorzien van de Nederlandse vlag; aanwezigen, waaronder nazaten van beide verzetspersonen, verwachten een emotioneel moment. Het monument moet vooral bijdragen aan erkenning voor Luit Kremer, en tegelijk herinneren aan de brute repressie die jonge verzetstrijders in het noorden van Nederland trof.