Duizenden automobilisten weigeren drugstests: 'Ik bepaal mijn eigen regels'
In dit artikel:
Langs de A73 houdt de politie wegcontroles waarbij een motoragent auto’s selecteert en bestuurders naar een parkeerterrein begeleidt voor een controle: verlichting, bagage, alcohol- en drugsgebruik worden ter plekke onderzocht. Sinds de invoering van de speekseltest in 2017 kan de politie snel vaststellen of er drugs aanwezig zijn; bij een positieve speekseltest volgt een bloedonderzoek om de precieze concentratie vast te stellen en daarmee de passende strafmaat.
Tegelijkertijd groeit het aantal mensen dat weigert mee te werken aan dat bloedonderzoek sterk: van 1.353 weigeraars in 2022 naar 2.221 in 2025. De politie meldt ook dat het totaal aantal aanhoudingen voor rijden onder invloed van drugs steeg van circa 16.000 naar 26.000 in drie jaar, en dat er nu meer bestuurders worden gepakt op drugs dan op uitsluitend alcohol. Die toename van controles en positieve speekseltests verklaart deels de stijging van weigeraars, maar niet volledig waarom mensen weigeren.
Advocaten en officieren noemen verschillende motieven. Een veelgehoorde misvatting is dat zonder bloedonderzoek geen veroordeling mogelijk is; professionals benadrukken dat weigeren zelf een strafbaar feit is en doorgaans zwaarder wordt bestraft dan samenwerking. Mogelijke sancties voor weigering zijn onder meer een boete van ongeveer 1.000 euro, minimaal 60 uur taakstraf en een rijontzegging van zes tot twaalf maanden. Daarnaast zijn er mensen die uit principe of protest niet meewerken of die aangeven bang te zijn voor naalden — dat laatste wordt door justitie meestal niet als geldig excuus geaccepteerd.
Politie en justitie zien in de weigeringen ook een symptoom van normvervaging en asociaal gedrag in het verkeer. Tijdens een controle op de A73 werden acht bestuurders positief getest in het speeksel; één daarvan weigerde bloedafname. Voor de controles wordt tegenwoordig soms een mobiele prikpost ingezet, zodat GGD-medewerkers ter plekke bloed kunnen afnemen.
Belangrijk nuancepunt: een positieve speekseltest betekent niet automatisch strafbaarheid. In ongeveer 35 procent van de gevallen blijkt het drugsp-gehalte in het bloed te laag om strafbaar te zijn, vooral bij cannabisgebruik dat mogelijk in het verleden heeft plaatsgevonden. Daarmee blijft bloedonderzoek cruciaal voor rechtvaardige strafoplegging, maar het feit dat steeds meer mensen weigeren bemoeilijkt handhaving en roept vragen op over hoe normbesef en naleving van verkeersregels te stimuleren zijn.