Dat tbs in het algemeen effect heeft, is absoluut geen zekerheid | opinie

In dit artikel:

Vittorio Busato, psycholoog en auteur van De minimaatschappij – in en over tbs, betoogt dat de effectiviteit van tbs niet zonder meer bewezen is. Volgens het Wetboek van Strafrecht kan tbs worden opgelegd bij zware delicten met een minimumstraf van vier jaar (zoals poging tot moord, brandstichting, ernstige mishandeling en zedendelicten) wanneer een psychiatrische stoornis deels schuldontheffend werkt. Onderzoek laat zien dat ex-tbs’ers gemiddeld viermaal minder recidiveren dan gewone ex-gedetineerden, maar Busato waarschuwt dat dat cijfer niet automatisch aan de behandeling te danken is. Er ontbreekt een vergelijkbare onbehandelde controlegroep, en tbs-patiënten verschillen structureel van gevangenen: ze zijn bij uitstroom vaak ouder en bevatten veel zedendelinquenten, groepen die van zichzelf minder recidiveren. Bovendien kan tbs worden verlengd bij een hoog ingeschat risico, terwijl gedetineerden na hun straf zonder nazorg op straat komen.

Een cruciaal instrument in de behandeling is verlof: daarmee wordt getest hoe iemand omgaat met vrijheid buiten de kliniek. In 2024 waren er 90.805 verlofbewegingen en 14 onttrekkingen; incidenten komen sporadisch voor, maar honderd procent veiligheid is onmogelijk. Tbs heeft ook een humane kant: het koppelt mensen aan psychiatrische zorg en vergroot de kans op doorlopende begeleiding. Exacte cijfers over hoeveel ex-tbs’ers uiteindelijk volledig zelfstandig functioneren ontbreken, maar de realiteit is dat de meesten blijven terugvallen op ggz of beschermde woonvormen. Blijvende toegang tot zorg en toezicht lijkt daarom het belangrijkste veiligheidswinstpunt van tbs.