"Coke, ketamine, amfetamines... het kan allemaal geregeld worden": hoe groot is het drugsprobleem in de gevangenissen?

In dit artikel:

Een tiendaags verblijf van VRT NWS Pano in de gevangenis van Mechelen maakt duidelijk hoe wijdverspreid drugsgebruik in Belgische gevangenissen is. Gedetineerden zeggen dat vrijwel alle soorten drugs verkrijgbaar zijn en dat er volgens sommigen binnen de muren zelfs meer drugs circuleren dan erbuiten. Het Gevangeniswezen meldt dat twee op de drie gedetineerden vóór hun opsluiting drugs gebruikten; één op de drie doet dat ook tijdens de detentie.

De problematiek hangt samen met verslavingen, psychische problemen, overbevolking en een gebrek aan zinvolle dagbesteding en hulpverlening. Volgens cipiers en deskundigen komen daardoor agressie, geweld, gezondheidsproblemen en overdoses vaker voor. Vooral arresthuizen, zoals dat van Mechelen, kampen met grote problemen omdat mensen er vaak korte tijd verblijven in afwachting van hun proces.

Drugs komen op verschillende manieren binnen. De meest voorkomende route is bezoek. Pano filmde hoe een bezoekster drugs binnensmokkelde en hoe bij een gedetineerde na een fouille meer dan 15 gram vermoedelijke cocaïne, speed en cannabis werd gevonden. De man verklaarde dat andere gevangenen hem onder bedreiging van zijn gezin hadden gedwongen. Ook gedetineerden met een uitgaansvergunning kunnen onder druk worden gezet. Daarnaast worden drugs over de gevangenismuren gegooid, onder meer met tennisballen. Personeelsleden worden soms benaderd, maar volgens vakbondsman Alain Blancke komt corruptie onder cipiers slechts uitzonderlijk voor.

Gevangenissen gebruiken onder meer drugshonden, celcontroles, gsm-detecties, drugstesten en soms naaktfouilles. Door personeelstekorten en overbevolking kunnen die controles echter niet altijd worden uitgevoerd. In sommige instellingen zijn er maar enkele cipiers voor tientallen gedetineerden. Naaktfouilles zijn bovendien door strengere regels minder routinematig geworden. Drugs die worden ingeslikt of in het lichaam worden verborgen, zijn moeilijk op te sporen; een inwendige fouille mag in België alleen door de politie gebeuren, op bevel van een onderzoeksrechter.

Een volledig drugsvrije gevangenis lijkt volgens betrokkenen vrijwel onhaalbaar. Een net over de binnenkoer van Mechelen kan het overgooien van drugs beperken, maar zal andere smokkelroutes niet wegnemen. In Hasselt, Brugge en Ruiselede bestaan drugsvrije afdelingen waar controle en begeleiding centraal staan, maar de plaatsen zijn beperkt en de wachtlijsten lang. Het Gevangeniswezen zet ook in op screening, hulpverlening en drugstesten met het oog op doorverwijzing.

De verantwoordelijkheid ligt volgens de overheid niet alleen bij gevangenisdirecties en cipiers. Ook Justitie, Volksgezondheid en de deelstaten moeten bijdragen aan verslavingszorg, huisvesting, werk en begeleiding. Zonder aanpak van overbevolking, personeelstekorten en de gebrekkige hulpverlening in de samenleving én in de gevangenis zal de drugsproblematiek volgens de geïnterviewden blijven voortbestaan.